Sudoku ở dạng hiện đại do Howard Garns, một kiến trúc sư người Mỹ, phát minh và lần đầu được đăng với tên “Number Place” trên Dell Pencil Puzzles and Word Games vào tháng 5 năm 1979. Nhà xuất bản Nhật Nikoli đưa nó vào Nhật năm 1984 với tên “Sūji wa dokushin ni kagiru”, và tên này được rút gọn thành Sudoku. Nó thành cơn sốt toàn cầu sau khi The Times of London bắt đầu đăng vào ngày 12 tháng 11 năm 2004. Các ngày tháng và tên dưới đây lấy từ các nguồn được nêu ở cuối mỗi phần.
Howard Garns (1905 đến 1989), một kiến trúc sư đã nghỉ hưu ở Connersville, Indiana, thiết kế câu đố mà ngày nay chúng ta gọi là Sudoku. Nó xuất hiện với tên “Number Place” trên Dell Pencil Puzzles and Word Games vào tháng 5 năm 1979, trên lưới 9x9 với 9 khối 3x3 và quy tắc rằng 1 đến 9 xuất hiện một lần trong mỗi hàng, cột và khối.
Dell không ghi tên tác giả. Biên tập viên câu đố Will Shortz tìm ra quyền tác giả năm 2005: tên Garns chỉ nằm trong danh sách cộng tác viên ở các số có Number Place. Garns mất năm 1989 và không bao giờ thấy cơn sốt.
Garns xây dựng trên những ý tưởng cũ hơn. Leonhard Euler nghiên cứu hình vuông Latin vào thế kỷ XVIII, các lưới mà mỗi ký hiệu xuất hiện một lần trong mỗi hàng và cột, không có khối và không có giải đố. Ở Pháp, tờ báo Le Siècle đăng một ma phương 9x9 với các ô vuông con 3x3 vào ngày 19 tháng 11 năm 1892, và La France cải tiến nó năm 1895. Cả hai đều không phải câu đố ta chơi ngày nay, vì không cái nào kết hợp quy tắc hàng, cột và khối trong một câu đố giải được. (Nguồn: các bài Wikipedia “Sudoku” và “Howard Garns”, trích dẫn việc Will Shortz xác định Garns năm 2005.)
Sudoku là dạng rút gọn của cụm từ tiếng Nhật “Sūji wa dokushin ni kagiru”, nghĩa là “các chữ số phải độc thân”. Cụm đầy đủ trở thành tên tiếng Nhật của câu đố khi chủ tịch Nikoli, Maki Kaji, giới thiệu nó vào tháng 4 năm 1984. Sau đó ông rút gọn bằng cách lấy chữ kanji đầu của mỗi từ ghép: sū (数, số) và doku (独, đơn hoặc một mình), thành 数独, Sudoku. Cái tên mô tả quy tắc: mỗi chữ số xuất hiện một lần trong hàng, cột và khối của nó.
Nikoli cũng đặt ra tiêu chuẩn riêng cho câu đố: các ô gợi ý đặt đối xứng và mỗi câu có một lời giải duy nhất. Toán học của Sudoku giải thích vì sao lời giải duy nhất cần một số gợi ý tối thiểu. (Nguồn: Wikipedia “Sudoku”; lịch sử Nikoli như được thuật lại ở đó.)
| Năm | Sự kiện |
|---|---|
| Thập niên 1780 | Leonhard Euler nghiên cứu hình vuông Latin |
| 1892 | Le Siècle đăng ma phương 9x9 với các ô vuông con 3x3 |
| Tháng 5 năm 1979 | “Number Place” của Howard Garns xuất hiện trên Dell Pencil Puzzles and Word Games |
| Tháng 4 năm 1984 | Nikoli xuất bản ở Nhật với tên “Sūji wa dokushin ni kagiru”, sau này là Sudoku |
| 1997 | Wayne Gould tìm thấy một cuốn sách Sudoku ở hiệu sách Tokyo |
| 12 tháng 11 năm 2004 | The Times of London bắt đầu đăng Sudoku |
| 2005 | Will Shortz xác định Garns là người phát minh |
| 2006 | Giải vô địch Sudoku thế giới đầu tiên |
Wayne Gould, người New Zealand và là cựu thẩm phán Hồng Kông vừa nghỉ hưu, tìm thấy một cuốn sách Sudoku ở hiệu sách Tokyo năm 1997. Ông mất khoảng 6 năm viết phần mềm có thể tạo câu đố, rồi thuyết phục The Times of London đăng chúng. Câu đố đầu tiên của Times ra ngày 12 tháng 11 năm 2004, và các báo Anh và quốc tế khác theo sau trong vài tháng. (Nguồn: Wikipedia “Sudoku”.)
Sudoku nay sống trong báo, sách, ứng dụng và trang web, và việc giải thi đấu đã phát triển thành môn thể thao có tổ chức với Giải vô địch Sudoku thế giới, lần đầu tổ chức năm 2006. Các nhà thiết kế câu đố liên tục phát minh biến thể thay đổi quy tắc của lưới, như lồng killer hay bảng lớn hơn. Để bắt đầu chơi, hãy đọc cách chơi Sudoku và chọn một câu Dễ ở trang chủ. Tò mò về thái cực còn lại? Xem các câu Sudoku khó nhất, hoặc hỏi xem Sudoku có tốt cho não không.